ประวัติน่ารู้ของ “วันไหว้พระจันทร์” เทศกาลสำคัญของคนเชื้อสายจีน

วันไหว้พระจันทร์ของทุกปี ตรงกับวันขึ้น 15 เย็นเดือน 8 ตามปฏิทินจันทรคติของจีน สำหรับวันไหว้พระจันทร์ประจำปีนี้ ตรงกับวันอังคารที่ 21 กันยายน 2564 ถือเป็นเทศกาลที่คนเชื้อสายจีนให้ความเอาใจใส่ มีประวัติที่ไปที่มาที่น่าดึงดูดเช่นไร ติดตามได้จากบทความนี้

รู้จัก “วันไหว้พระจันทร์” สำคัญเช่นไร เพราะเหตุไรชาวจีนจะต้องไหว้พระจันทร์?
วันไหว้พระจันทร์ หรือในภาษาจีนเรียกว่า “จงชิวเจี๋ย” (中秋节)เป็นเทศกาลกึ่งกลางฤดูใบไม้ร่วงของจีน จัดขึ้นเพื่อฉลองการเก็บเกี่ยวพืชผล ทำให้ในตอนเทศกาลไหว้พระจันทร์ มักมีการจัดงานคึกคักเพื่อขอบพระคุณสิ่งต่างๆที่บันดาลให้การเพาะปลูกราบรื่น ได้ผลผลิตที่น่าพอใจ

ส่วนต้นเหตุที่ชาวจีนจะต้อง “ไหว้ขอบพระคุณพระจันทร์” ในคืนเดือนเพ็ญ เหตุเพราะมั่นใจว่า พระจันทร์มีอิทธิพลต่อน้ำขึ้น-น้ำลง ตามวิถีสังคมทำการเกษตรของชาวจีนในโบราณกาล การไหว้เทพเจ้าที่พระจันทร์ จึงเป็นการแสดงความเคารพนับถือรวมทั้งความขอบพระคุณนั่นเอง
j2
นอกจากนั้น ในคืนเดือนเพ็ญ พระจันทร์จะมีลักษณะเป็นทรงกลมเต็มดวง สามารถสื่อความหมายถึงความพร้อมเพรียง รักใคร่สมัครสมานของคนภายในครอบครัวได้อีกด้วย ทำให้เมื่อถึงเทศกาลไหว้พระจันทร์ของทุกปี ชาวจีนจะนิยมใช้เวลาอยู่พร้อมหน้าพร้อมตากับครอบครัว ถือเป็นช่องทางที่วงศาคณาญาติจะได้เจอหน้า รวมทั้งทำกิจกรรมต่างๆร่วมกัน
ประวัติความเป็นมาวันไหว้พระจันทร์ ตำนานความเชื่อจากรุ่นสู่รุ่น
ความเชื่อเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาวันไหว้พระจันทร์ที่มีชื่อเสียงสูงที่สุดคือ “นางฟ้าฉางเอ๋อโผบินสู่พระจันทร์” (嫦娥奔月) ตำนานเทวดาตำราของจีนที่เล่าว่า แต่ก่อน โลกมีดวงอาทิตย์ถึง 10 ดวง ทำให้แผ่นดินร้อนระอุ ไม่มีความอุดมสมบูรณ์ ทำให้ “โฮ่วอี้” ชายผู้มีฝีมือถูกต้องแม่นยำสำหรับการยิงธนู อาสาขจัดทุกข์ให้ชาวโลกด้วยการยิงธนูพุ่งเข้าใส่พระอาทิตย์ จนถึงเหลือพระอาทิตย์เพียง 1 ดวง นับตั้งแต่นั้นเขาก็กลายเป็นวีรบุรุษที่ผู้คนชื่นชม

ต่อมาโฮ่วอี้ได้สมรสกับหญิงงามนาม “ฉางเอ๋อ” วันหนึ่งระหว่างที่ทั้งสองเดินทางขึ้นยอดเขาคุนหลุน ได้รับยาอายุวัฒนะมาจากฮองเฮาที่สวรรค์ แม้ผู้ใดกันแน่รับประทานแล้วจะกลายเป็นเซียน หรือเทวดาที่เหาะโผบินเดินอากาศได้ แม้กระนั้นทั้งสองตกลงใจเก็บยาไว้กับตัว รวมทั้งใช้ชีวิตเป็นมนุษย์ตัวอย่างเช่นเดิม
j3
ข่าวถึงหู “เผิงเหไม่ง” ศิษย์ของโฮ่วอี้ที่คิดหักหลังคุณครู ด้วยการบังคับขู่ให้ฉางเอ๋อมอบยาอายุวัฒนะให้ในวันที่โฮ่วอี้พาลูกลูกศิษย์ผู้อื่นไปล่าสัตว์ ฉางเอ๋อจึงตกลงใจรับประทานยาอายุวัฒนะเองจนถึงหมด ทำให้ร่างลอยขึ้นเหนือพื้นดิน เหาะโผบินสู่สวรรค์ แม้กระนั้นฉางเอ๋อยังอาลัยผัว จึงเลือกไปเป็นเทวดาที่พระจันทร์แทน เหตุเพราะอยู่ใกล้โลก เมื่อดูลงมาจะได้เห็นผัว

เมื่อโฮ่วอี้กลับมาทราบเรื่องก็ร้องไห้เสียใจอย่างมาก จึงแหงนขึ้นดูพระจันทร์ ร้องตะโกนเรียกชื่อภรรยา รวมทั้งเห็นเงาเหมือนรูปร่างของฉางเอ๋อในพระจันทร์สว่างไสวออกมา ต่อมาประชาชนก็ได้จัดพิธีการไหว้พระจันทร์ เพื่อเป็นการแสดงความเคารพนับถือต่อนางฟ้าฉางเอ๋อ ให้ช่วยปกป้องรวมทั้งคุ้มครองให้ชีวิตอยู่เย็นเป็นสุข กลายเป็นสาเหตุของเทศกาลไหว้พระจันทร์ในทุกวันขึ้น 15 เย็น เดือน 8 นั่นเอง
เกร็ดประวัติศาสตร์ : เพราะเหตุไรจะต้องรับประทาน “ขนมไหว้พระจันทร์” ในคืนเดือนเพ็ญ?
การเริ่มกินขนมไหว้พระจันทร์ เริ่มขึ้นหนแรกในสมัยที่มองโกลเข้ามาดูแลจีน ในครั้งนั้นมองโกลได้รุกรานจีน และส่งทหารไปคุมในแต่ละหมู่บ้าน สร้างความรู้สึกว่าไม่ถูกใจให้แก่ชาวจีนเป็นอันมาก

“หลิวปั๋วเวิน” จึงวางแผนเรียกร้องให้ชาวจีนร่วมมือกันขับไล่ไสส่งมองโกล โดยการเขียนใจความระบุกลยุทธ์ไว้บนกระดาษใบเล็กๆรวมทั้งนำกระดาษไปใส่เอาไว้ภายในขนม ส่งต่อๆกันเพื่อกระจายข่าว ไม่ให้ศัตรูสงสัย เมื่อถึงวันพระจันทร์เต็มดวงขึ้น 15 เย็น เดือน 8 จากที่นัดพบไว้ ชาวจีนก็จับอาวุธออกมาต่อสู้ขับไล่ไสส่งมองโกลให้พ้นแผ่นดิน

ทุกวันเพ็ญเดือน 8 จึงกลายเป็นวันที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ รวมทั้งชาวจีนจะนิยมส่งขนมไหว้พระจันทร์เพื่อคิดถึงเหตุการณ์ดังกล่าวข้างต้น โดยได้กลายเป็นหนึ่งในวัฒนธรรมที่ชาวจีนนิยมทำขนมไส้มงคลเพื่อมอบให้แก่ญาติผู้ใหญ่นั่นเอง
กิจกรรมในวันไหว้พระจันทร์ ทําอะไรบ้าง?
เทศกาลวันไหว้พระจันทร์มิได้จัดขึ้นแค่ในประเทศจีนแผ่นดินใหญ่เท่านั้น แม้กระนั้นประเทศญี่ปุ่น ไต้หวัน ประเทศฮ่องกง สิงคโปร์ และคนเชื้อสายจีนในประเทศไทย ก็ยังรับอิทธิพลดังกล่าวข้างต้นมาเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมที่ปฏิบัติสืบต่อกันมา

ในกลางคืนจะมีการจัดไฟแสง สี เสียง และประทีปสีสันสวย เพื่อฉลองวันไหว้พระจันทร์ และมีกิจกรรมคึกคักแห่เชิดมังกร รวมทั้งทุกบ้านจะนิยมซื้อขนมไหว้พระจันทร์มารับประทาน จัดพิธีการไหว้พระจันทร์ตามความเชื่อ ถือเป็นวันที่สมาชิกในครอบครัวจะมาอยู่กันพร้อมหน้าพร้อมตา รวมทั้งทำกิจกรรมต่างๆร่วมกัน.